MCP nedir?

Bir dil modeli, işletmenin takvimine, belgelerine ya da veritabanına kendiliğinden erişemez. Bu verilere ulaşması için her sisteme ayrı bir bağlantı yazılır. Uygulama ve sistem sayısı arttıkça bağlantılar da çoğalır ve her birinin bakımı ayrı yürür.

MCP bu bağlantılar için ortak bir kural koyar. Sistemin sahibi bir MCP sunucusu yazar; Claude, ChatGPT ya da bir kod düzenleyicisi gibi MCP'yi destekleyen uygulamalar bu sunucuya aynı yoldan bağlanır. Protokolün belgeleri bunu USB-C girişine benzetir: tek tip bir giriş çeşitli cihazlarda nasıl ortak kullanılıyorsa, MCP de yapay zekâ uygulamalarına dış sistemler için ortak bir bağlantı yolu sunar.

MCP'yi Anthropic Kasım 2024'te duyurdu ve kaynak kodu açık bir proje olarak yayımladı. Aralık 2025'te protokolü, Linux Foundation bünyesinde kurulan Agentic AI Foundation'a devretti. Bugün Claude, ChatGPT, Visual Studio Code ve Cursor gibi uygulamalar MCP'yi destekler.

MCP'de üç taraf vardır. Ana uygulama, kullanıcının çalıştığı yapay zekâ uygulamasıdır; Claude Desktop ya da Visual Studio Code buna örnektir. İstemci, ana uygulamanın içinde tek bir sunucuyla bağlantıyı tutan parçadır. Sunucu ise bağlamı sağlayan programdır. Ana uygulama bağlandığı her sunucu için ayrı bir istemci açar.

Bağlantı kurulduğunda istemci önce sunucunun neler sunduğunu öğrenir. Sunucu araçlarını adı, açıklaması ve beklediği girdilerle listeler. Model bir soruyu yanıtlarken bu listeden uygun aracı seçer; ana uygulama çağrıyı ilgili sunucuya iletir ve dönen sonucu konuşmaya ekler.

Mesajlar JSON-RPC 2.0 biçimindedir. Aynı makinedeki sunucu standart giriş ve çıkış akışıyla (stdio), uzaktaki sunucu ise Streamable HTTP adlı taşıma yöntemiyle konuşur. Protokolün sürümleri tarihle adlandırılır ve iki taraf ortak bir sürüm üzerinde anlaşır. MCP yalnız bağlam alışverişinin kuralını tanımlar; modelin bu bağlamı nasıl kullanacağına ana uygulama karar verir.

MCP sunucusu, bir sistemin yeteneklerini yapay zekâ uygulamalarına ortak protokol üzerinden açan programdır. Dosya sistemi sunucusu belgelere, veritabanı sunucusu sorgulara, takvim sunucusu randevulara erişim verir. GitHub ve Slack için yazılmış sunucular da yaygın örnekler arasındadır.

Sunucu üç tür yapı taşı sunar. Araçlar, modelin çağırabildiği işlevlerdir; bir veritabanına yazmak, bir API'yi çağırmak ya da bir dosyayı değiştirmek bu türdendir. Kaynaklar salt okunur bağlam verir: dosya içeriği, veritabanı şeması ya da bir belge. İstem şablonları ise belirli bir işi tarif eden hazır talimatlardır ve kullanıcı bunları kendisi seçer.

Sunucu iki yerde çalışabilir. Yerel sunucu kullanıcının bilgisayarında çalışır ve genellikle tek bir istemciye hizmet eder. Uzak sunucu internette barındırılır ve genellikle birçok istemciye hizmet verir. Claude'a eklenen bir MCP sunucusu kullanıcıya bağlayıcı (connector) olarak görünür.

API, bir yazılımın verisine ve işlevine başka bir yazılımın erişmesini sağlayan bağlantı kuralıdır ve her hizmetin API'si kendine özgüdür. Bir yapay zekâ uygulamasını bir API'ye bağlamak için o API'ye özel kod yazılır. Aynı sistemi ikinci bir yapay zekâ uygulamasına bağlamak gerektiğinde iş baştan yapılır.

Bir MCP sunucusu mevcut bir API'nin önünde de durabilir. Sunucu, API'nin işlevlerini araç olarak tanımlar; araç çağrıldığında arka planda yine API kullanılır. Aradaki fark, tanımın ortak bir biçimde yapılmasıdır. MCP'yi destekleyen her uygulama sunucunun araç listesini okur ve araçları aynı yoldan çağırır.

Bu yüzden MCP, API'nin yerini almaz. Tek bir uygulama tek bir sisteme bağlanacaksa doğrudan API entegrasyonu yeterli olabilir. Aynı sistem birden çok yapay zekâ uygulamasından kullanılacaksa ya da bir ajan birçok sisteme erişecekse MCP bağlantı işini sadeleştirir.

İlk madde yetkidir. MCP şartnamesi, araç çağrılarını reddedebilecek bir kişinin her zaman sürece dâhil olmasını önerir. Uygulama hangi araçların modele açıldığını göstermeli, araç çağrıldığında bunu ekranda belirtmeli ve hassas işlemlerden önce onay istemelidir. Okuma ve yazma yetkisi ayrı verilir. Claude, bağlanan her araçtan iki bilgi ister: aracın yalnız okuma yapıp yapmadığı ve veriyi değiştirip silip silemeyeceği.

İkinci madde kimlik doğrulamadır. Uzak sunucuda kullanıcı kendi hesabıyla oturum açar ve yetkisi dış hizmetteki erişimiyle sınırlı kalır; MCP bu iş için OAuth kullanılmasını önerir. Sunucu yalnız kendisi için verilmiş erişim belirtecini kabul eder. Yetki kapsamı en dar hâliyle başlar ve gerektikçe genişletilir.

Üçüncü madde sunucunun kaynağıdır. Yerel sunucu, onu çalıştıran uygulamayla aynı yetkiyle çalışır; güvenilmeyen bir kaynaktan kurulan sunucu bilgisayardaki dosyalara erişebilir. Her araç çağrısının kayıt defterine yazılması gerekir; kişisel veri geçiyorsa hangi verinin nereye gittiği KVKK açısından yazılı olmalıdır.

ALTAI Digital yapay zekâ entegrasyonunda modeli mevcut sistemlerin üstüne bir katman olarak ekler ve yalnız verilen kaynaklarla çalışacak biçimde sınırlar. Gönderim, ödeme ve silme gibi adımlarda insan onayı ayrı bir basamak olarak durur.